طول مطالعه: 5 دقیقه

سرمایهداری چاپی به این معنی بود که مردمی که هرگز در عمل نمیتوانستند با یکدیگر دیدار کنند، قادر شدند با آنچه که اندرسون آن را «جامعه فرضی» (یا تصوری) ملت مینامد، آشنا شوند.(لینکلیتر،1383: 1381) بهنظر میرسد که ورزش مدرن و حرفهای نیز امروزه چنین نقشی را ایفا میکند و نقش مهمی در ساخت و قوام این جامعه فرضی یا ملت دارد. رقابتهای ورزشی بین دولتها نیروی ناسیونالیسم را بر میانگیزد، و تصاویر ذهنی مبتنی بر مرزهای ملی را تقویت میکند.

قرعه کشی ایران خودرو.com

خود کسب میزبانی مسابقات ورزشی مهم مانند المپیک نیاز به دیپلماسی بسیار فعال و پیچیدهای دارد و نهادهای ورزشی ملی بهتنهایی قادر به موفقیت در این صحنه نیستند و به یاری دولتها و حکومتهای محلیشان نیازمندند. دولتها از دیپلماسی ورزشی هم برای فشار آوردن بر دیگر کشورها استفاده میکنند و هم از آن برای بهبود روابط و تقویت دوستیها، حل مسائل و مشکلات سیاسی و در کل دستیابی به صلح و حفظ آن سود میبرند. این ضرورت در سطح بزرگترین و اصلیترین واحد اجتماعی روی زمین یعنی کشورها دارای اهمیت بسیار فوقالعاده ای بوده و البته حصول و پیشرفت آن امری بسیار پیچیده مینماید.

, 2010) بسیاری از کشورها (65 کشور) در واکنش به تجاوز نظامی ارتش اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان تصمیم گرفتند که این مسابقات را تحریم کنند تا بدینگونه اعتراض و مخالفت خود نسبت به این اقدام را نشان دهند. در هر دو دورهی این مسابقات، جمهوری اسلامی ایران بهخاطر اعتراض و مخالفتی که با میزبانان داشت از اعزام ورزشکاران خود خودداری کرد. بهطور نمونه سازمان گردشگری ریودوژانیرو با صدور بیانیهای پس از اتمام مسابقات، میزان درآمد بهدست آمده از سفر گردشگران به این ایالت در جریان برگزاری جام جهانی فوتبال را دو میلیارد دلار اعلام کرد.  !

این میزان درآمد 4برابر مبلغی است که سازمان گردشگری ریودوژانیرو پیش از شروع مسابقات پیشبینی کرده بود. و اینگونه است که ورزش میتواند نوید دهنده صلح و دوستی باشد، امری که شاید سیاستمداران هرگز نتوانند به این خوبی آنرا انجام دهند یا اصلاً درکش کنند. خود ورزش بهویژه رشتههایی مانند فوتبال همواره با آشوب و خشونت و اغتشاشاتی همراه است که البته بیشتر هم در جوامعی دیده میشود که از نظر سطح توسعه در وضعیت خوبی قرار ندارند.

نقشی که تیمهای ورزشی تنیس روی میز (پینگپنگ) چین و ایالات متحده در دورهی جنگ سرد ایفا کردند، نمونه بارزی از چنین کارکردی است. در جاییکه برای بیش از دو دهه در ایران حتی صحبت کردن از گفتوگو و مذاکره با ایالات متحده امریکا با برخوردهای جدی مواجه میشد، این ورزشکاران بودند که در صحنههای ورزشی با رقبای امریکایی خود به رقابت پرداخته و مردم نیز بدون هر مسئلهای به تماشای این مسابقات میپرداختند.

بعدها برخی مسابقات کشتی و یا فوتبال بین ایالات متحده و ایران در نیمه دوم دهه 1990را در این چارچوب دیدند، مسابقات ورزشی که میتوانست بهتدریج دو طرف را برای گفتوگوهای جدیتر در جهت حل و فصل اختلافاتشان آماده سازد.(, 2009) گرچه چنین امری هیچگاه صورت نگرفت و روابط خصمانه دو طرف با چنین تمهیداتی نیز نتوانست تعدیل و به روابط دوستانه تبدیل شود، ولی در مجموع تاثیر مثبتی بر شکستن برخی تابوها و خط قرمزها در موضوع «گفتوگو و برقراری مجدد روابط سیاسی» بین دو طرف بهویژه در ایران داشت، و همگان دیدند که از طریق دیپلماسی عمومی و فرهنگی میتوان هم زمینه را بهتدریج برای گفتوگو و حل و فصل اختلافات آماده کرد و هم در عینحال مانع از برانگیخته شدن حساسیت تندروها در هر دو طرف شد که نسبت به بحث صریح، رسمی و بیپرده گفتوگو و آغاز روابط سیاسی مواضع سختی دارند.

زلنسکی فرار به لهستان
ورزش در اشکال دیگری نیز در خدمت سیاست خارجی و دیپلماسی قرار گرفته است که از جمله میتوان به کریکت اشاره کرد که در روابط پرتنش و مزمن هندوستان و پاکستان (از 1947 تا کنون) مورد توجه قرار گرفته است.(, 2011) کریکت بهعنوان ورزش مورد علاقه هر دو ملت، از جمله ابزارهایی است که میتواند زمینهی حفظ و گسترش تعاملات دو کشور را فراهم کند، بهخاطر همین است که با اوجگیری بحران در روابط بین دو کشور، امیدها به دیپلماسی کریکت در کاهش تنشها بیشتر میشود.

نقش ورزش در دولتسازی و ملتسازی، سیاست هویتسازی و تحکیم هویت ملی، کسب اعتبار و افزایش پرستیژ ملی، دیپلماسی و سیاست خارجی، مقاومت و ابراز وجود، کنترل اجتماعی و کاهش خشونت، صلحسازی و حفظ و افزایش امنیت، گسترش ارتباطات و بسط فرهنگ تفاهم و تعامل، درآمدزایی و توسعه از جمله کارکردهایی هستند که میتواند مورد توجه مطالعات روابط بینالملل قرار گیرد. دولت-ملت مهمترین و بنیادیترین مفهوم در روابط بینالملل قلمداد میگردد، بهگونهای که میتوان گفت دانش روابط بینالملل بر پایه مطالعه ماهیت، انگیزهها، منافع و رفتارهای مرتبط با دولت-ملت شکل گرفته و بسط پیدا کرده است.

فوتبال از چنان اهمیتی برخوردار شده است که زمانی رئیس قبلی فیفا هاولانژ، فیفا را پس از آمریکا و شوروی نیروی سوم قلمداد میکرد. همبستگی و یکپارچگی ملی یکی از مهمترین شاخصه های دولت-ملت موفق قلمداد میگردد. در همین جام جهانی اخیر2014 برزیل، پیروزی آلمان و کسب جام جهانی برای چهارمین بار به شجاعت، میهنپرستی، اتحاد و انسجام، برنامهریزی دقیق، وضعیت بسیار مطلوب اقتصادی و پیشرفت چشمگیر این کشور در حوزههای مختلف ربط داده شد، ملتی که همواره همچون ققنوس از خاکستر با عظمت و با شکوه بیرون آمده است همواره قادر به دستیابی به برترینهاست بهویژه برتری در یکی از باشکوهترین صحنههای ورزشی یعنی جام جهانی فوتبال.

ورزش موضوعی است که میتواند در این زمینه کارکرد مؤثری داشته باشد. کارکرد ورزش در این زمینه وقتی میتواند جنبه منفی پیدا کند که این جمله مشهور را در نظر داشته باشیم که «ورزشهایی مانند فوتبال امروزه همان افیون تودهها هستند»، افیونی که میلیونها انسان را تحت کنترل قرار میدهد. ورزش میتواند بهمثابه ابزاری برای کنترل اجتماعی در نظر گرفته شود. بهتدریج در ورزش زمینه برای شکلگیری و تقویت رژیمهای بینالمللی آماده میشود، رژیمهایی که میتوانند نقش مهمی در ترویج ارزشهای انسانی و اخلاقی ایفا کنند.

چنین حساسیتهایی باعث شده که در مورد ارتباط ورزش و سیاست و مطالعه و پژوهش در این زمینه احتیاط وجود داشته باشد. در قرن بیستم، سرمایهداری همه فعالیتهای انسانی را کالایی نمود تا از قبل آن کسب سود و انباشت سرمایه تداوم یابد، ورزش هم از این امر مستثنی نشد. در حال حاضر در ورزش خصوصاً برخی رشتههای ورزشی پرطرفدار مانند فوتبال، گردش حجم وسیعی از سرمایه دیده میشود. تبعیت کنند. آنها در صحنه ورزش همدیگر را حذف نمیکنند بلکه فقط رقابت میکنند، امری که بر مبنای آموزههای صلحطلبانه همواره مورد تاکید قرار میگیرد.

آخرین بروزرسانی در: